Στισ διπλωματικές και γενικά θα πρέπει να περιοριστεί η μπουρδολογία

Με ποιο τρόπο;;

Να ενισχυθεί όπωςπρότεινε και η Αγγελική η διαδικασία της παρουσίασης της ιδέας του έργου αλλά περισσότερο να εστιάζει η παρουσίαση του τελοιόφοιτου/ης στο ίδιο το έργο και στο βαθμό που επικοινωνεί ως έργο την όποια ιδέα και όχι ως θεωρία ως διατύπωση

Είτε στο χώρο είτε στην επιφάνεια είτε στον εικονικό χώρο είτε εγκατάσταση είτε εννοιολογικό, είτε μορφολογικό είτε ηχητικό έργο η ηχητική εγκατάσταση είτε ότι άλλη υβριδική διατύπωση έργου μπορεί να επινοήσει κάποιος φοιτητής η παρουσίαση του αφορά το έργο και όχι το κείμενο του και θεωρίες που συνήθως ελάχιστα γνωρίζουν και την επεξήγηση τους σε εμάς.

Η Τέχνη ως Πληροφορία:
Όπως το γράμμα Α έχει τον δυαδικό του “κώδικα”, έτσι και κάθε έργο τέχνης —κάθε ψηφιακή απεικόνιση, κάθε τίτλος— έχει ένα υπολογιστικό αποτύπωμα. Μπορείς να δημιουργήσεις αρχεία που κρατούν δυαδικούς τίτλους ή να κωδικοποιήσεις την έννοια της αρχειοθέτησης ως πράξη μετάφρασης από το υπαρξιακό στο ψηφιακό.

Εικαστική Ανάγνωση:
Μπορούν να δημιουργηθούν ψηφιακές εικόνες, matrices ή animations όπου κάθε έργο αντιστοιχεί σε μια μοναδική σειρά από 0 και 1 — μια δυαδική σφραγίδα ή ψηφιακό αποτύπωμα (bitprint).

Αρχειακός Συμβολισμός:
Ένα αρχείο .art, .txt, .json ή .html που φέρει μόνο bits, μπορεί να είναι έργο από μόνο του. Η ίδια η αρχειοθέτηση γίνεται πράξη τέχνης — μια ψηφιακή επιτελεστική δράση.

Πώς από το ON/OFF φτιάχνουμε πληροφορία;

Κάθε χαρακτήρας, αριθμός ή εικόνα, κωδικοποιείται σε ακολουθία από 0 και 1.

Παράδειγμα: το γράμμα Α

• ASCII → 65
• Δυαδικά → 01000001
• Μεταφρασμένο ηλεκτρικά:
  • OFF – ON – OFF – OFF – OFF – OFF – OFF – ON
    → Πραγματικά είναι μια σειρά ηλεκτρικών παλμών (ON/OFF)

3. Πώς μεταδίδεται η πληροφορία;

Σκέψου το σαν σήματα σε καλώδιο ή παλμούς φωτός σε οπτική ίνα:

vbnetCopyEdit|---|       |---|---|---|---|---|       |---|
  0    →     1   0   0   0   0   0    →   1
(OFF)     (ON)(OFF)...(OFF)       (ON)

Όπως ο Μορς με τελείες και παύλες, έτσι κι εδώ το μοτίβο των ON και OFF περιέχει το νόημα.

4. Πώς καταλαβαίνει το μηχάνημα τι είναι τι;

Ο υπολογιστής δεν “καταλαβαίνει” το περιεχόμενο. Αυτό που κάνει είναι:

• Δέχεται τα σήματα (π.χ. 01000001)
• Τα αντιστοιχίζει σε σύμβολα (πίνακας ASCII → A)
• Τα προβάλλει ή επεξεργάζεται βάσει λογικών εντολών.

5. Γιατί αυτό έχει σημασία σήμερα;

• Το γεγονός ότι τα πάντα γίνονται με ON/OFF, σημαίνει ότι όλα είναι αναγωγικά: λέξεις, ήχος, συναίσθημα, ακόμα και τέχνη γίνονται σειρές σημάτων.
• Η σύγχρονη ψηφιακή ζωή βασίζεται στη μινιμαλιστική δύναμη του ON και του OFF. Είναι το απόλυτο δυαδικό υπόστρωμα της ύπαρξής μας στον ψηφιακό κόσμο.

Ελληνικό και Αγγλικό Αλφάβητο σε Unicode/ASCII και Δυαδική Μορφή

01001100    01001111    01010110    01000101

The Shamantic Web: art and mind in emergence
by Roy Ascott

https://www.altx.com/ds/ascott.html#1bot

Τόσο στην τέχνη όσο και στην επιστήμη, το θέμα της συνείδησης βρίσκεται ψηλά στην ημερήσια διάταξη. Η επιστήμη προσπαθεί σκληρά να εξηγήσει τη συνείδηση, με σαφώς περιορισμένη επιτυχία. Φαίνεται να αποτελεί το πιο δυσεπίλυτο πρόβλημα. Για τον καλλιτέχνη, η συνείδηση είναι περισσότερο προς εξερεύνηση παρά προς εξήγηση, περισσότερο προς μεταμόρφωση παρά προς κατανόηση, περισσότερο προς αναδιαμόρφωση παρά προς αναφορά. Όσον αφορά τη συνειδητή εμπειρία καθεαυτή, δεν υπάρχει τίποτα που να γνωρίζουμε πιο κοντά από την εσωτερική μας αίσθηση της ύπαρξης, και δεν υπάρχει τίποτα που να μπορούμε να βιώσουμε με λιγότερη κατανόηση από τις συνειδητές καταστάσεις ενός άλλου. Μπορεί μόνο η βαθιά ενσυναίσθηση της αμοιβαίας έλξης, η “αγάπη” αν θέλετε, να μπορεί να σπάσει αυτό το φράγμα, αλλά ούτε η αναγωγιστική επιστήμη ούτε η μεταμοντέρνα αισθητική θα μπορούσαν ενδεχομένως να υποστηρίξουν έναν τέτοιο ισχυρισμό. Ευτυχώς υπάρχουν ενδείξεις ότι η επιστήμη γίνεται όλο και πιο υποκειμενική και ότι η μεταμοντέρνα απαισιοδοξία βρίσκεται σε ύφεση. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τόσο οι επιστήμονες όσο και οι καλλιτέχνες είναι περίεργοι για τους τρόπους με τους οποίους η προηγμένη τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει στην εξερεύνηση του νου. Και η ίδια η προηγμένη τεχνολογία θέτει υπό αμφισβήτηση τους ορισμούς μας για το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος και τι θα μπορούσε να συνιστά μια τεχνητή συνείδηση στις αναδυόμενες μορφές τεχνητής ζωής.

Πρόσφατα εισήγαγα στο λεξιλόγιό μου τον όρο technoetics επειδή πιστεύω ότι πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η τεχνολογία συν το νου, η tech-noetics, όχι μόνο μας επιτρέπει να εξερευνήσουμε τη συνείδηση πιο διεξοδικά, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε σαφώς νέες μορφές συνείδησης, νέες ιδιότητες του νου, νέες μορφές νόησης και αντίληψης (cyberception). Η φόρμουλα δεν είναι φυσικά καινούργια. Ο Gregory Bateson υποστήριξε περίφημα ότι ο νους ενυπάρχει σε ολόκληρα συστήματα αντί να είναι ιδιότητα των πεπερασμένων πραγμάτων και, στο πλαίσιο της τεχνολογίας, είδε τον νου ως εγκέφαλο συν υπολογιστή συν περιβάλλον (1).

Για να ερευνήσω αυτόν τον προφανή παραλληλισμό μεταξύ του σαμανικού χώρου και του τηλεματικού χώρου, και τη διπλή συνείδηση που φαίνεται να αποτελεί μέρος και των δύο πεδίων εμπειρίας, έχω περάσει χρόνο βυθισμένος στην εικονική πραγματικότητα των προηγμένων υπολογιστικών συστημάτων και στην παραδοσιακή πραγματικότητα μιας ιθαγενικής ινδιάνικης φυλής, σε καταστάσεις τεχνολογικά επαγόμενης συνειδητότητας και βοτανικά επαγόμενης συνειδητότητας, δηλαδή υπό την επίδραση του υπολογιστή και του φυτού, αν και ενός εξαιρετικά ισχυρού υπολογιστή και ενός ιδιαίτερα ισχυρού φυτού (αγιαχουάσκα, το “αμπέλι της ψυχής”). Η πρόσβασή μου στην εικονική πραγματικότητα έγινε σε τοποθεσίες και στις δύο πλευρές των Ηνωμένων Πολιτειών, στα εργαστήρια Human Interface στο Σιάτλ και στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας στο Chapel Hill. Η γνωριμία μου με τον ψυχικό κόσμο έγινε στην καρδιά της Βραζιλίας, με τους Kuikuru pajes (σαμάνους) της περιοχής του ποταμού Xingu στο Mato Grosso, και μέσω της μύησής μου στο τελετουργικό της κοινότητας Santo Daime στη Μπραζίλια.

Ισχυρίζομαι ότι όχι μόνο έχει φτάσει η στιγμή στη δυτική τέχνη για τον καλλιτέχνη να αναγνωρίσει την πρωτοκαθεδρία της συνείδησης ως το πλαίσιο και το περιεχόμενο της τέχνης, και ως το αντικείμενο και το υποκείμενο της μελέτης, αλλά ότι η ίδια η προέλευση της τέχνης στον εικοστό αιώνα οδηγεί, μέσω των ψυχικών, πνευματικών και εννοιολογικών της επιδιώξεων, προς αυτή την τεχνοηλεκτρική κατάσταση. Χρειάζεται ίσως να αναφερθώ μόνο στα παραδείγματα των Duchamp, Kandinsky, Klee ή Boccioni , στις αρχές του αιώνα , για να δείξω τις ρίζες αυτής της τάσης. Είναι εξίσου σαφές ότι ο αντίκτυπος της τεχνολογίας στην καλλιτεχνική πρακτική, ιδιαίτερα της ψηφιακής και της τεχνολογίας των επικοινωνιών, ήταν να υποβαθμίσει την τέχνη σε πολλές περιπτώσεις σε μια μορφή χειροτεχνίας στην οποία η γυαλισμένη τεχνική ή ο επιδέξιος προγραμματισμός, που οδηγεί σε εκθαμβωτικά ειδικά εφέ, έχουν αντικαταστήσει τη δημιουργία νοήματος και αξιών. Στο μυαλό μας έρχεται ένας συντονισμός με το κίνημα Arts and Crafts του 19ου αιώνα του William Morris. Υπήρξε τότε η ίδια διαδικασία αποβλάκωσης από την τέχνη στη χειροτεχνία, κατά την οποία η συγγραφή της τεχνικής πήρε την πρωτοκαθεδρία έναντι της συγγραφής των ιδεών, μια εξυπηρέτηση της αγοράς πολυτελείας που καλύπτεται από το πρόσχημα της κοινωνικής συνείδησης. Η σημερινή κατάσταση έχει αναμφίβολα να κάνει τόσο με τη γοητεία που ασκεί μια διαρκώς ανανεούμενη αγορά καινοτομίας προϊόντων όσο και με οποιαδήποτε ενδημική έλλειψη ανθρωπιάς ή φαντασίας εκ μέρους του καλλιτέχνη.

Μια πιο αισιόδοξη άποψη είναι ότι το ενδιαφέρον μας στην ψηφιακή τέχνη για ολόκληρα συστήματα, δηλαδή συστήματα στα οποία ο θεατής ή ο παρατηρητής του έργου τέχνης παίζει ενεργό ρόλο στον ορισμό και την εξέλιξη του έργου, αντιπροσωπεύει τουλάχιστον μια λαχτάρα να αγκαλιάσουμε το ατομικό μυαλό με ένα ευρύτερο πεδίο συνείδησης. Από αυτή την άποψη, η χρήση των τηλεματικών υπερμέσων δεν είναι τίποτα λιγότερο από μια επιθυμία υπέρβασης της γραμμικής σκέψης με την προσέγγιση μιας συνείδησης ελεύθερης ροής συνειρμικών δομών. Τότε γίνεται επιτακτική ανάγκη του καλλιτέχνη να εξερευνήσει κάθε πτυχή της νέας τεχνολογίας που θα μπορούσε να ενδυναμώσει τον θεατή μέσω της άμεσης φυσικής αλληλεπίδρασης να συνεργαστεί στην παραγωγή νοήματος και στη δημιουργία αυθεντικής καλλιτεχνικής εμπειρίας. Θα ήθελα να επανέλθω στο θέμα της διαδραστικότητας στην τέχνη σε μεταγενέστερο στάδιο, καθώς το θεωρώ τόσο εμβληματικό της επιθυμίας για κοινή συνείδηση όσο και προβληματικό ως προς την υποτιθέμενη επίλυση των διχοτομιών αντικείμενο/διαδικασία και παρατηρητής/συμμετέχων.

Αλλά πρώτα, θέλω να ασχοληθώ με την έννοια της διπλής συνείδησης και τη σχέση της με την τέχνη. Με τον όρο διπλή συνείδηση εννοώ την κατάσταση ύπαρξης που δίνει πρόσβαση, ταυτόχρονα, σε δύο σαφώς διαφορετικά πεδία εμπειρίας. Με κλασικούς ανθρωπολογικούς όρους αυτό σημαίνει ότι περιγράφεται η σαμανική “έκσταση”, κατά την οποία ο σαμάνος βρίσκεται ταυτόχρονα στον κόσμο και ταυτόχρονα περιηγείται στα απώτατα όρια άλλων κόσμων, ψυχικών χώρων στους οποίους έχουν πρόσβαση μόνο όσοι προετοιμάζονται με σωματική τελετουργία και ψυχική πειθαρχία, με τη βοήθεια συχνά της φυτικής “τεχνολογίας”. Με μεταβιολογικούς όρους, αυτό αντικατοπτρίζεται από την ικανότητά μας να κινούμαστε αβίαστα μέσα στις απεραντότητες του κυβερνοχώρου, ενώ ταυτόχρονα προσαρμοζόμαστε στις δομές του υλικού κόσμου.

Το διπλό βλέμμα και η διπλή συνείδηση σχετίζονται. Στην εμπειρία μου από την κατάποση της αγιαχουάσκα μπήκα σε μια κατάσταση διπλής συνείδησης, έχοντας επίγνωση τόσο της δικής μου οικείας αίσθησης του εαυτού μου , όσο και μιας εντελώς ξεχωριστής κατάστασης ύπαρξης. Μπορούσα να κινούμαι περισσότερο ή λιγότερο ελεύθερα μεταξύ αυτών των δύο καταστάσεων. Ομοίως και με το σώμα μου: Είχα ταυτόχρονα συνείδηση ότι κατοικούσα σε δύο σώματα, η οικεία φαινομενολογία του δικού μου σώματος περιβαλλόταν όπως-όπως σε ένα δεύτερο σώμα που αποτελούνταν από μια μάζα πολύχρωμων σωματιδίων, ένα εκατομμύριο μοριακά σημεία φωτός . Το οπτικό μου πεδίο, το διπλό μου βλέμμα, εναλλάσσονταν, κατ’ επιλογή, μεταξύ του συνεκτικού χώρου της καθημερινής πραγματικότητας και ενός φράκταλ σύμπαντος που περιλάμβανε χίλιες επαναλήψεις της ίδιας εικόνας, ή αλλιώς σχημάτιζε μια σήραγγα στο χώρο μέσα από την οποία μπορούσα να περάσω οικειοθελώς με επείγουσα επιτάχυνση. Μπορούσα ανά πάσα στιγμή να σταματήσω και να επανεξετάσω αυτές τις καταστάσεις, κινούμενος μέσα και έξω από αυτές περισσότερο ή λιγότερο κατά βούληση.

Για να ερευνήσω αυτόν τον προφανή παραλληλισμό μεταξύ του σαμανικού χώρου και του τηλεματικού χώρου, και τη διπλή συνείδηση που φαίνεται να αποτελεί μέρος και των δύο πεδίων εμπειρίας, έχω περάσει χρόνο βυθισμένος στην εικονική πραγματικότητα των προηγμένων υπολογιστικών συστημάτων και στην παραδοσιακή πραγματικότητα μιας ιθαγενικής ινδιάνικης φυλής, σε καταστάσεις τεχνολογικά επαγόμενης συνειδητότητας και βοτανικά επαγόμενης συνειδητότητας, δηλαδή υπό την επίδραση του υπολογιστή και του φυτού, αν και ενός εξαιρετικά ισχυρού υπολογιστή και ενός ιδιαίτερα ισχυρού φυτού (αγιαχουάσκα, το “αμπέλι της ψυχής”). Η πρόσβασή μου στην εικονική πραγματικότητα έγινε σε τοποθεσίες και στις δύο πλευρές των Ηνωμένων Πολιτειών, στα εργαστήρια Human Interface στο Σιάτλ και στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας στο Chapel Hill. Η γνωριμία μου με τον ψυχικό κόσμο έγινε στην καρδιά της Βραζιλίας, με τους Kuikuru pajes (σαμάνους) της περιοχής του ποταμού Xingu στο Mato Grosso, και μέσω της μύησής μου στο τελετουργικό της κοινότητας Santo Daime στη Μπραζίλια.

Ο σαμάνος είναι εκείνος που “φροντίζει” τη συνείδηση, για τον οποίο η πλοήγηση της συνείδησης με σκοπό την πνευματική και φυσική ολότητα είναι το υποκείμενο και το αντικείμενο της ζωής. Η συνείδηση καταλαμβάνει πολλούς τομείς. Ο paje είναι σε θέση να περάσει μέσα από πολλά στρώματα της πραγματικότητας, μέσα από διαφορετικές πραγματικότητες. Στις μεταβαλλόμενες καταστάσεις συνείδησής του συναναστρέφεται με ασώματες οντότητες, άβαταρ και τα φαινόμενα άλλων κόσμων. Βλέπει τον κόσμο μέσα από διαφορετικά μάτια, περιηγείται στον κόσμο με διαφορετικά σώματα. Παράλληλα με την τεχνολογικά υποβοηθούμενη κυβερνοαντίληψη, αυτό θα μπορούσε να ονομαστεί psi-αντίληψη. Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για το διπλό βλέμμα, που βλέπει ταυτόχρονα τόσο τις εσωτερικές πραγματικότητες όσο και τις εξωτερικές επιφάνειες του κόσμου.

Το διπλό βλέμμα και η διπλή συνείδηση σχετίζονται. Στην εμπειρία μου από την κατάποση της αγιαχουάσκα μπήκα σε μια κατάσταση διπλής συνείδησης, έχοντας επίγνωση τόσο της δικής μου οικείας αίσθησης του εαυτού μου , όσο και μιας εντελώς ξεχωριστής κατάστασης ύπαρξης. Μπορούσα να κινούμαι περισσότερο ή λιγότερο ελεύθερα μεταξύ αυτών των δύο καταστάσεων. Ομοίως και με το σώμα μου: Είχα ταυτόχρονα συνείδηση ότι κατοικούσα σε δύο σώματα, η οικεία φαινομενολογία του δικού μου σώματος περιβαλλόταν όπως-όπως σε ένα δεύτερο σώμα που αποτελούνταν από μια μάζα πολύχρωμων σωματιδίων, ένα εκατομμύριο μοριακά σημεία φωτός . Το οπτικό μου πεδίο, το διπλό μου βλέμμα, εναλλάσσονταν, κατ’ επιλογή, μεταξύ του συνεκτικού χώρου της καθημερινής πραγματικότητας και ενός φράκταλ σύμπαντος που περιλάμβανε χίλιες επαναλήψεις της ίδιας εικόνας, ή αλλιώς σχημάτιζε μια σήραγγα στο χώρο μέσα από την οποία μπορούσα να περάσω οικειοθελώς με επείγουσα επιτάχυνση. Μπορούσα ανά πάσα στιγμή να σταματήσω και να επανεξετάσω αυτές τις καταστάσεις, κινούμενος μέσα και έξω από αυτές περισσότερο ή λιγότερο κατά βούληση.

Νομίζω ότι ο paje βρίσκει μια αντιστοιχία σε αυτή τη διαδικασία με τις δικές του αλλαγές στη συνείδηση, και έτσι ενθαρρύνει τους άλλους στην τελετουργική χρήση του αμπελιού, αυστηρά για να παρέχει στη δική τους συνειδητή εμπειρία μια προσομοίωση της πολύ πραγματικής ψυχικής μεταμόρφωσης που υφίσταται μόνος του, επιτρέποντας στην κοινότητά του να κατανοήσει κάπως τη σαμανική κατάσταση, η οποία είναι από μόνη της, λόγω της έλλειψης εκπαίδευσης και αφοσίωσης, που τους αρνείται. Ενώ οι σαμάνοι αλλού χρησιμοποιούν όντως το αμπέλι ως εργαλείο, μεταξύ των Kuikuru αυτό δεν συμβαίνει, αν και μια φυτική ουσία χρησιμοποιείται στις διαδικασίες μύησης των Kuikuru pajes, που φέρεται να προκαλεί μεγάλη αρρώστια και σωματικό πόνο κατά τη διάρκεια μιας εντατικής περιόδου προετοιμασίας, ένα απαραίτητο στάδιο που περνάει σε μοναχική απομόνωση, στην οποία κανένα άλλο μέλος της φυλής δεν παρεμβαίνει.

Από την άλλη πλευρά, οι σαμάνοι του Αμαζονίου βορειότερα όχι μόνο ενισχύουν την psi-αντίληψή τους πίνοντας την αγιαχουάσκα σε τακτική βάση, αλλά η κουλτούρα τους, μέσω της υιοθέτησης, έχει δημιουργήσει μια τελετουργική πρακτική γνωστή ως Santo Daime, η οποία έχει εξαπλωθεί στα περισσότερα μέρη της Βραζιλίας, και όχι μόνο στις αστικές και μητροπολιτικές περιοχές της. Εκτός από την τελετουργική κατανάλωση της αγιαχουάσκα, το Santo Daime έχει ακριβείς αρχιτεκτονικούς και κοινωνικούς κώδικες. Ο σχεδιασμός του κτιρίου που στεγάζει την τελετουργία, η διατεταγμένη τοποθέτηση των συμμετεχόντων σε αυτόν τον χώρο, η ρυθμική δομή της μουσικής, η καυστικότητα του θυμιάματος, η επαναλαμβανόμενη επιμονή των προφορικών φράσεων, που διακόπτονται από παρατεταμένες περιόδους απόλυτης σιωπής, η επαναλαμβανόμενη απαίτηση να σταθεί ή να καθίσει κανείς, η τάση του να κινείται μέσα και έξω από το νέο πεδίο συνείδησης που η τελετή και το ποτό μαζί προκαλούν, οδηγούν τη συνείδηση του ατόμου να κυμαίνεται μεταξύ των δύο πραγματικοτήτων. Τίθεται, βέβαια, το ερώτημα του τρόπου με τον οποίο συγκεκριμένα πρωτόκολλα και συνθήκες ελέγχουν ή κατασκευάζουν μια δεδομένη πραγματικότητα, και αφήνει αναπάντητο το ερώτημα του πού ή πώς ή αν πράγματι μπορεί να εντοπιστεί ή ακόμη και να ειπωθεί ότι υπάρχει ένα έδαφος πραγματικότητας.

Από την άλλη πλευρά, οι σαμάνοι του Αμαζονίου βορειότερα όχι μόνο ενισχύουν την psi-αντίληψή τους πίνοντας την αγιαχουάσκα σε τακτική βάση, αλλά η κουλτούρα τους, μέσω της υιοθέτησης, έχει δημιουργήσει μια τελετουργική πρακτική γνωστή ως Santo Daime, η οποία έχει εξαπλωθεί στα περισσότερα μέρη της Βραζιλίας, και όχι μόνο στις αστικές και μητροπολιτικές περιοχές της. Εκτός από την τελετουργική κατανάλωση της αγιαχουάσκα, το Santo Daime έχει ακριβείς αρχιτεκτονικούς και κοινωνικούς κώδικες. Ο σχεδιασμός του κτιρίου που στεγάζει την τελετουργία, η διατεταγμένη τοποθέτηση των συμμετεχόντων σε αυτόν τον χώρο, η ρυθμική δομή της μουσικής, η καυστικότητα του θυμιάματος, η επαναλαμβανόμενη επιμονή των προφορικών φράσεων, που διακόπτονται από παρατεταμένες περιόδους απόλυτης σιωπής, η επαναλαμβανόμενη απαίτηση να σταθεί ή να καθίσει κανείς, η τάση του να κινείται μέσα και έξω από το νέο πεδίο συνείδησης που η τελετή και το ποτό μαζί προκαλούν, οδηγούν τη συνείδηση του ατόμου να κυμαίνεται μεταξύ των δύο πραγματικοτήτων. Τίθεται, βέβαια, το ερώτημα του τρόπου με τον οποίο συγκεκριμένα πρωτόκολλα και συνθήκες ελέγχουν ή κατασκευάζουν μια δεδομένη πραγματικότητα, και αφήνει αναπάντητο το ερώτημα του πού ή πώς ή αν πράγματι μπορεί να εντοπιστεί ή ακόμη και να ειπωθεί ότι υπάρχει ένα έδαφος πραγματικότητας.

Ο Phillipe Descola έχει γράψει εύγλωττα για την εμπειρία του σε αυτό το πλαίσιο: “Η αποστασιοποίηση με την οποία ζω μέσα από αυτή την εμπειρία αυξάνεται από την προφανή αίσθηση μιας διπλής συνείδησης του κόσμου. Είμαι ένας καλοπροαίρετος θεατής που παρακολουθεί το δικό μου παραλήρημα, παρατηρώντας τις αλλαγές στις ευαισθησίες μου με τόση περιέργεια όση και τα εξωτερικά γεγονότα. Δεν πρόκειται τόσο για μια διάσταση του φυσικού και του νοητικού – αν κάτι τέτοιο είναι δυνατό έξω από την καρτεσιανή μεταφυσική – όσο για έναν ευχάριστο κατακερματισμό του σώματος, στον οποίο κάθε στοιχείο έχει γίνει αυτόνομο και μοιάζει να είναι προικισμένο με μια δική του νοημοσύνη, προσφέροντας μια σειρά από απόψεις για την διαμελισμένη σύνθεση από την οποία έχει αναδυθεί”

Αυτή η εμβάπτιση σε ένα ελεγχόμενο περιβάλλον, που επηρεάζει την όραση, την αφή, τη γεύση, την όσφρηση και την ακοή αντίστοιχα, προσδίδει στο μυαλό την ικανότητα να προκαλεί και να δημιουργεί νέες εννοιολογικές και αισθητηριακές δομές (στη φιλοσοφική ορολογία νέες “qualia”), ενώ ταυτόχρονα δίνει την ελευθερία να απομακρυνθεί από την οραματική εμπειρία, πίσω στο “κανονικό” πεδίο της εμπειρίας, αντικατοπτρίζεται σε ένα βαθμό στις καλλιτεχνικές μας επιδιώξεις με τη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας, όπως για παράδειγμα στην Εικονική Πραγματικότητα, στα υπερμέσα, στις εγκαταστάσεις πολυμέσων και, με την επικάλυψη γνωστικών σχημάτων σε καταστάσεις του πραγματικού κόσμου, στο ταχέως αναπτυσσόμενο πεδίο της Επαυξημένης Πραγματικότητας (3). Και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει ένα είδος πρόβας της εντολής των Σούφι να είναι κανείς μέσα στον κόσμο αλλά όχι από τον κόσμο, αν και το αρχικό πλαίσιο αυτής της φράσης είναι πιο εμφατικά πνευματικό από ό,τι ίσως πολλοί καλλιτέχνες θα ήθελαν να αναγνωρίσουν. Εδώ η τεχνολογία παίζει σημαντικό ρόλο στην εμπειρία της “διπλής συνείδησης”, όπως είναι σαφώς αναπόσπαστο μέρος της αναδυόμενης ικανότητας της κυβερνοαντίληψης και του διπλού βλέμματος. Είναι σαν να υφαίνουμε, μέσω της βιο-τελετουργικής μας τέχνης, αυτό που θα αποκαλούσα έναν σαμαντικό ιστό, συνδυάζοντας την έννοια του σαμανικού και του σημασιολογικού, την πλοήγηση στη συνείδηση και την κατασκευή νοήματος.